Tijdens de Wetenschapshappening op 13 oktober 2001 werd een eerste maal in Bokrijk gebrouwen door wetenschappers biochemie van de universiteit Antwerpen. Toen werd een demonstratie gegeven van het brouwproces in het op dat moment net gerestaureerde 18-de eeuwse Paenhuys. Doel was toen om met een eenvoudige brouwopstelling aan te tonen dat de eerder "mysterieuze wereld" van de biochemie ook achter de dingen zit van alledag (voor de Bourgondiërs onder ons toch). Deze activiteit kende zo'n succes dat de conservator, mevrouw Boesmans en de verantwoordelijke van de educatieve dienst, mevrouw Vaes van het museum Bokrijk ons meteen suggereerden om niet alleen in het Paenhuys, maar ook volledig ín het Paenhuys te brouwen...niemand had het tot dusver aangedurfd om de gerestaureerde brouwerij, inclusief de eveneens 18-de eeuwse infrastructuur (uit een brouwerij van Hoegaarden), te gebruiken voor datgene waarvoor ze eigenlijk bestemd was: het brouwen van bier. Het feit dat dient gestookt te worden met hout, dat met de hand een slordige 1500 liter dient overgeheveld, gefilterd en gepompt te worden, dat er al van 6u 's morgens wordt gewerkt door de stookploeg, en dat dat nog zal duren tot ongeveer middernacht eer de wort klaar zal zijn, schrikte velen af! Omdat voor de authenticiteit van het brouwproces niet mocht ingegrepen worden met moderne hulpmiddelen, bleek de uitdaging voor iedereen te groot...

Dat was reden genoeg voor de Universiteit Antwerpen om het juist wél te proberen! Waar in oktober het accent vooral lag op de biochemie in het brouwen, ligt dat in het experiment in 2002 ook op de geschiedenis achter het brouwen: kernvraag is deze keer "hoe verliep het oude brouwproces en hoe kunnen we het zo authentiek mogelijk overdoen"? Professoren Bouwen en Clauwaert, Patrik Claes en Ludwig Callaerts begonnen te spitten, te graven, te snuisteren en te snuffelen. Samen met prof. Derdelinckx (KUL) doken zij terug in oude recepten, geschiedkundig bijgestaan door prof. Van Uytven.

De vele contacten met de brouwersfamilie Martens uit Bocholt en het ter beschikking stellen van 300 kilogram mout door brouwerij Het Anker in Mechelen hebben het project een positieve wending gegeven. Al deze willen we bedanken omdat zij niet alleen met raad en daad, maar ook met creatieve ingrepen in moderne installaties en methodes dit historisch brouwproces mogelijk gemaakt hebben. Het opscheppen van geschrootte mout in een koperen omgeving van de brouwketel in de Brouwerij het Anker gaf ons tijd en in het stof, stof tot nadenken... aan wat? Misschien aan een goddelijke of geestrijke ingeving.
De Universiteit Antwerpen zag in deze historie een uitdaging, en zette zijn schouders onder het project dat geschiedenis en wetenschappen vermengt. Dank zij dit leerrijk experiment weet ik nu dat trubzak geen Limburgse accordeon is, dat koelschip niets met onze Antwerpse maritieme sector of met diepvries te maken heeft en dat draf niet alleen een loopwijze is van zware Brabantse paarden die bierkarren trekken.

Pasteur, een gerenomeerd wetenschapper uit de 19-de eeuw waaraan de cursus microbiologie schatplichtig is, toonde als eerste het bestaan van gistcellen en bacteriën aan. Dankzij zijn eerste stappen is gebleken dat het proces van brood bakken, bier en wijn maken een biochemische gemene noemer hebben: de gist. Bier bewaart uitstekend en is een gezonde drank, vrij van schadelijke bacteriën. Naast het feit dat de gevormde alcohol het bier reeds beschermt tegen besmetting met microben, zit in het brouwproces ook een lange kooktijd, die alle aanwezige bacteriën doodt. Hoewel dit alles vóór Pasteur niet geweten was, werd toch al proefondervindelijk gebruik gemaakt van dit gegeven. Ten tijde van de cholera- en pestepidemieën ondervond men immers dat bierdrinkers niet ziek werden. Kloosters deelden bier uit (uiteraard hielden ze wel de zwaardere versie voor zichzelf) en er werden verordeningen uitgevaardigd die de burgers opriepen om bier te drinken ipv water waardoor cholera en pest werden ingedijkt... een gouden tijd. Veel later volgde pas de ontsluiering van dit wondermooie proces...

Al deze kennis nu is aanwezig op het departement Biomedische Wetenschappen: naast zijn rol bij het kloneren van genen, het bepalen van eiwitstructuren, het ontrafelen van ziekte-processen, enz. vormt de biochemie immers ook de wetenschappelijke basis voor het brouwproces, hoewel tot spijt van sommigen nog geen afdeling brouwtechnologie werd opgericht aan de UA...

Zo ontmoeten na eeuwen hier in het Paenhuys de biochemie, de geschiedenis uit de 18-de eeuw en de ambachtelijke traditie elkaar in een historische context; een traditie die zijn oorsprong vindt in de vele kloosterbrouwerijen. Zoals u wellicht weet bestond een deel van de Universiteit Antwerpen uit de Universitaire Faculteit Sint Ignatius maar spijtig genoeg heeft deze Jezuïtenorde zich enkel in de geschiedenis van deze materie verdiept... De paters prefereerden zuiver water, hemelse miswijn en wetenschappelijke kennis. De interesse van sommige van onze studenten is enigszins anders en gaat eerder naar het eindprodukt... of naar het praktisch instuderen van de slogan: "Bier met liefde gebrouwen drinkt men met verstand".

  |terug|mail|print|top|