Het reinheidsgebod - het hoogtepunt van een lange gerechtelijke ontwikkeling

Het reinheidsgebod is het oudste, vandaag nog geldige voorschrift ter wereld met betrekking tot levensmiddelen. Het reinheidsgebod is tegelijkertijd het hoogtepunt van een gerechtelijke ontwikkeling in Duitsland die over meerdere eeuwen gespreid is, waarbij het de bevoegde overheden en instanties erom ging om door passende verordeningen de kwaliteit van het bier, een hoofdvoedingsmiddel van de bevolking, te verbeteren. Dergelijke voorschriften kunnen we overigens buiten Duitsland tot ver in de voorchristelijke oudheid terugvinden.

Op Duits grondgebied is de eerste aanwijzing, door certificaten en oorkonden gestaafd, uit de tijd van de Keizer Barbarossa afkomstig. Deze gaf in 1156 een nieuwe rechtsverordening aan de stad Augsburg, de beroemde "Justitia Civitatis Augustensis", het oudste Duitse stadsrecht. En in deze verordening is er al sprake van bier: "Wanneer een bierschenker slecht bier maakt of een onbillijke maat geeft, dan moet hij gestraft worden..." De straf was overigens zwaar en bedroeg 5 Gulden, en bij de derde inbreuk verloor de brouwende kastelein zijn vergunning.

Een ander voorschrift is uit de stad Nürnberg bekend. Daar mocht op besluit van de stadsraad vanaf 1393 enkel nog gerst gebruikt worden om bier te brouwen. Het stadsbestuur van München beval ongeveer 30 jaar later, in 1420, dat het bier na het brouwen gedurende een bepaalde periode opgeslagen moest worden.

De inwoners van Regensburg belastten in 1447 hun stadsarts ermee het in de stad gebrouwde bier regelmatig te controleren en er in het bijzonder op te letten welke ingrediënten voor het bier gebruikt werden. Na de slechte ervaringen van de stadsarts vaardigden zij in 1453 een brouwverordening uit.

De inwoners van München maakten zich al in 1363 zorgen om de kwaliteit van het bier. Zij belastten 12 leden van de stadsraad met het toezicht op het bier. En in 1447 eisten zij uitdrukkelijk van de brouwers dat zij uitsluitend gerst, hop en water zouden gebruiken om bier te brouwen "...en verder niets in het bier mochten mengen, een eis waarop een straf stond".
Hertog Albrecht IV bevestigde 40 jaar later deze eis van de stadsraad van München want hij had vernomen dat in het noorden van Duitsland de bierhandel vooral bloeide omdat de plaatselijke gilden ervoor zorgden dat goed bier gebrouwd werd.

In de middeleeuwse Runneburg in de Weißensee van Thüringen is in 1998 een tot dan onbekend document met betrekking tot het thema van het reinheidsgebod ontdekt. De verordening op herbergen "Statuta thaberna" van 1434 bepaalt in artikel 12 dat bier enkel uit hop, mout en water gebrouwd mag worden. Bovendien worden strafmaatregelen voor inbreuken tegen de brouwvoorschriften opgelegd.

Een beetje later, in 1493, volgde Hertog Georg de Rijke en vaardigde voor het volledige hertogdom Beieren - Landshut, het Oud-Beierse hoofdgebied, het volgende voorschrift uit: "De bierbrouwers en anderen mogen enkel mout, hop en water gebruiken om bier te brouwen, en dit geldt eveneens voor bierschenkers en anderen - om straffen aan lijf en goed te vermijden."
Al deze verordeningen werden gecontroleerd: biercontroleurs bezochten regelmatig de brouwers, controleerden en keurden het bier. Ook zijzelf waren aan strenge bepalingen onderworpen en mochten hoogstens zes proeven per dag uitvoeren. Bovendien mochten zij op de dagen waarop controles plaatsvonden geen voedsel nuttigen dat de smaakzenuwen zou kunnen beïnvloeden. Zij mochten evenmin wijn drinken of zelfs roken.

  |terug|mail|print|top|